Het kwaad: Waar gaat denken over in complotdenken?
Samenvatting Filosofie Magazine — naar het artikel van Miriam Rasch
De bijhorende pdf presentatie vind je met volgende link:
Over dit document
Deze tekst is een samenvatting van het artikel van Miriam Rasch in Filosofie Magazine.
Centrale vraag: Waar gaat denken over in complotdenken?
1 Inleiding: Denken en Risico
1.1 Denken is niet zonder risico
Miriam Rasch houdt van denken, maar weet dat dat niet zonder risico is.
Centrale vragen:
- Kun je je gedachten vertrouwen?
- Wanneer wordt denken een gevaar?
Edgar Allan Poe’s The Murders in the Rue Morgue (1841):
- Detective C. Auguste Dupin reconstrueert gedachtegangen.
- De puzzelstukjes passen zo netjes in elkaar, het lijkt wel een complot.
Let op
Denken kan ons tot grote hoogte brengen — maar ook tot gevaarlijke afgronden leiden.
2 Argumentatie versus Waarheid
2.2 Denken zonder zintuigen?
- Volgens Wikipedia: een cognitief proces zonder directe stimulus door de zintuigen.
- Maar: denken zonder zintuigen, kan dat wel?
- Dupin wordt juist voortgestuwd door zintuiglijke en toevallige input.
- Ook Proust en wandelaars gebruiken zintuiglijke prikkels om te denken.
- Het abstracte weekt je geleidelijk los van de concrete werkelijkheid.
3 Analytische versus Continentale Filosofie
3.1 De Ivoren Toren [volgens Rasch] van de Analytische Filosofie
- Analytische filosofie: argumenten, definities, concepten.
- Stript de taal van de zintuigen.
- Continentale filosofie: betekenisgeving aan een vreemde, overvloedige wereld.
- Wordt door analytici gezien als ‘nonsens’.
- Jacques Derrida (1930–2004): vaak mikpunt van kritiek.
- Alan Sokal (1996): nepartikel om de ‘postmodernistische keizer’ te ontmaskeren.
3.2 Derrida als Spoorzoeker
- Derrida’s sleutelbegrip: ‘het spoor’.
- Wijst altijd naar iets afwezig en onzekers.
- Vermengd met andere sporen, aangetast door tijd en elementen.
‘Misschien’
Het favoriete Derridiaanse woord.
- Kan ‘ja’, ‘nee’ of ‘af en toe’ betekenen.
- Opent het tussengebied van het onbepaalde en onzuivere.
- Interessanter dan transparante zekerheid.
3.3 Helderheid versus Waarheid
Reactie op de aanval op continentale filosofie
- Helder schrijven is een teken van helder denken.
- Maar navolgbaarheid wil niet zeggen dat je gelijk hebt.
- Dat zou argument verwarren met waarheid.
- Als een filosofie niet direct haar geheimen prijsgeeft, wil dat niet zeggen dat ze niet van waarde is.
4 De Rol van Abstractie en AI
4.1 Abstractie kan alleen met geweld realiteit worden
- Zodra de omgeving uit zicht raakt, steekt gevaarlijk denken de kop op.
- Dit denken beroemt zich alleen nog op zichzelf.
- Volgt zijn eigen spoor.
Schoolvoorbeeld: AI (de chatbot)
Heeft overal een antwoord op.
De wereld speelt op voorhand geen rol.
Voorkeur voor complexe en stroperige taal om de werkelijkheid te beschrijven.
5 Complotdenken
5.1 Complotdenken: De Finale Stap
- Wanneer logische argumentatie op de wereld wordt geprojecteerd.
- De vraag van de filosofie: Waar gaat denken over in complotdenken?
- Hoe toets je filosofische uitspraken?
- Allereerst op argumentatie, maar dat is niet voldoende.
- Complotten zijn vergevorderde argumentaties.
- Berusten op patronen en lijnen.
- Een en al abstractie.
- Het complot verwart spoor met bestemming.
5.2 Complotdenkers versus Complotgelovigen
Jan-Willem van Prooijen
Complotdenkers kunnen helemaal niet goed nadenken, maar zijn juist goedgevolgd.
- Complottheoretici bouwen argumentatieve luchtkastelen.
- Complotgelovigen lopen goedgemutst de drempel over.
- Ze laten zich voorstaan op hun intuïtie.
- Intuïtie vervangt argumentatie.
- Ze zijn losgezongen van zowel de logica als de realiteit.
- Zelfvertrouwen is opgeblazen tot narcistische proporties.
6 Conclusie: Denken en de Wereld
6.1 Denken moet zich naar de wereld wenden
- Ook C. Auguste Dupin bezit een sterk ontwikkelde intuïtie.
- Zonder intuïtie mis je wat zich onder je neus bevindt.
- Te veel argumentatie houdt je weg van intuïtieve intelligentie.
- Intuïtie moet gevoed worden, wil ze niet louter virtueel zijn.
- Tegenover het virtuele staat de zintuiglijkheid (Pascal Chabot).
- Denken zonder zintuigen is virtueel.
- Filosofie moet zich naar de wereld wenden.
- Denken blijkt struikelen over een straatsteen en zien dat je allang in een spoor loopt.
Misschien.
Vragen?